INTERVIEW: Springen, vallen, opstaan en weer doorgaan

U was er misschien bij, meer dan twee jaar geleden, bij de start van 'Ikstopwapenhandel.eu'. Een campagne tegen wapenhandel, maar ook tegen de invloed van de wapenlobby op het (Europees) beleid. Een harde noot om te kraken. Wie begrijpt nog wat er allemaal gebeurt binnen de Europese structuren? Hoe zit de schimmige wereld van de wapenhandel eruit? Wat kunnen wij er in vredesnaam aan doen? Twee jaar proberen, met vallen en opstaan, heeft een verschil gemaakt. Ik stop wapenhandel.eu boekt resultaten. Traag maar gestaag groeien we, worden we een interessante gesprekspartner voor beleidsmakers, leiden onze acties en dossierkennis tot wetswijzigingen en hopelijk tot minder wapens. Een gesprek met Bram en Katelijne, campagnemedewerkers bij Vredesactie en wapenhandelstoppers van het eerste uur.

Waarom koos Vredesactie in 2014 om opnieuw rond wapenhandel campagne te voeren?

Bram: Uit noodzaak. Europese wapens houden wereldwijd conflicten in stand. Beleidsmakers zeggen dikwijls dat we de beste exportregelgeving ter wereld hebben. Daar is in de praktijk niets van de te merken. Onze wapenexportwetgeving is zo lek als een zeef. De oorlog in Jemen is daarvan het beste voorbeeld. Tal van basisvoorzieningen, van ziekenhuizen tot scholen en fabrieken, zijn platgebombardeerd met miljarden aan Europese technologie. Duizenden mensen zijn al omgekomen en de Saoedische militaire interventie heeft de grootste cholera-uitbraak ter wereld veroorzaakt. Het is schokkend om te zien dat de Europese Unie dan zomaar miljarden euro's subsidies wil geven aan de defensie-industrie voor de ontwikkeling van nieuwe wapens. Die wapentechnologie moet zogezegd onze veiligheid en vrede ten goede komen, maar ondertussen wordt de wapenkraan naar de rest van de wereld wijd opengezet. Het is tijd dat beleidsmakers beseffen dat we zoiets niet langer pikken.

Katelijne: We moesten vanaf het begin op alle fronten tegelijk werken. We staan in de weg bij evenementen waar de wapenlobby en beleidsmakers elkaar ontmoeten, want daar wordt bepaald welke richting het beleid uitgaat. We proberen om in dialoog te gaan met Europese parlementsleden, want die weten vaak zelf amper wat er allemaal aan de hand is. En we praten met Vlaamse parlementsleden, want wapenexportvergunningen zijn een Vlaamse aangelegenheid. Tegelijkertijd voeren we actie bij wapenbedrijven.

Wat Vredesactie de afgelopen jaren heeft gedaan, lijkt heel divers. Acties rond het Vlaamse wapendecreet, het blokkeren van het Europees Defensie-agentschap, de lobbytours in de Europese wijk in Brussel, acties aan de DSEI-wapenbeurs in Londen, ...

Bram: Laat het duidelijk zijn, de Europese wapenhandel is een ingewikkeld kluwen. Het heeft ons een jaar gekost om samen met een groep vrijwilligers alleen nog maar zicht te krijgen op de ingewikkelde Europese structuren en de rol die wapenlobbyisten spelen in de totstandkoming van de Europese beslissingen. De defensie-industrie is een gigantisch industrieel complex met een jaarlijkse omzet van 100 miljard euro. Ook België heeft met fabrikanten zoals FN Herstal en CMI Defence een grote defensie-industrie. Het is op de plaatsen waar deze economische belangen zichtbaar worden, dat we actie en campagne voeren. Op wapenbeurzen, aan lobbyconferenties zoals die van het Europees Defensieagentschap en aan wapenfabrieken. Door de organisatie van de Lobbytours, een stadswandeling langs de kantoren van de defensie-industrie in de Europese wijk in Brussel, slagen we erin die verstrengeling tussen de EU en de wapenindustrie op een toegankelijke manier zichtbaar te maken voor een breder publiek. De feedback die we hierop krijgen is hartverwarmend. 'Een eyeopener' zei een van de deelnemers laatst. Daar doen we het voor! (lacht)

Katelijne: Elke actie die we hebben gevoerd, zit ingebed in een breder verhaal. Zo stonden we vorig jaar meer dan 12 uur op het dak van het West-Vlaamse wapenbedrijf Advionics. Wapenhandelstoppers klommen er 's ochtends vroeg op, ontrolden spandoeken en zetten er hun tenten op. Met de actie klaagden we de export van Vlaamse wapens naar Saoedi-Arabië aan. Er was heel wat aandacht van pers en politiek en in de dagen die volgden stuurden meer dan 600 mensen een e-mail naar de Vlaamse parlementsleden met de vraag de gaten in de wapenexportwetgeving te dichten. We deden de acties op het moment dat een politieke evaluatie van het Vlaamse wapendecreet gepland stond. Het opende de deur voor overleg met beleidsmakers. Vredesactie stond klaar met uitgebalanceerde politieke nota's met concrete voorstellen. Onze minister-president kon niet anders dan reageren. En zie, een decreetswijziging is gerealiseerd, een Vlaams wapenembargo is wettelijk mogelijk gemaakt.

Bram: Een gelijkaardig verhaal vertellen we met onze acties tijdens de conferentie van het Europees Defensie Agentschap (EDA). Het EDA biedt een platform aan wapenlobbyisten en beleidsmakers om elkaar te ontmoeten en de verlanglijstjes op tafel te leggen. Een kritische stem vanuit de samenleving of een stem die niet enkel vanuit economische wetmatigheden denkt, zit bij het EDA niet aan tafel. Vorig jaar blokkeerden meer dan honderd wapenhandelstoppers de toegang tot de jaarlijkse EDA conferentie. Zo verstoorden we de business as usual. Die business is helaas een realiteit die elke dag triester wordt. De EU-plannen voor het najaar (zie kader) zijn niet min. Je houdt het niet voor mogelijk wat er allemaal in de pijplijn zit: Europese subsidies voor onderzoeksprojecten van de defensie-industrie, Europees geld om wapens te produceren, lidstaten die geld steken in gezamenlijke projecten van de wapenindustrie kunnen die gelden aftrekken van hun begrotingstekorten,...

Het klinkt ontmoedigend en toch zijn we dat niet. Hoe komt dat?

Katelijne: Ook al lijkt de actualiteit steeds opnieuw slecht nieuws te brengen, toch heeft de campagne een impact, kleine successen die de talrijke wapenhandelstoppers die met kennis van zaken actievoeren een hart onder de riem steken. Andrew Feinstein, auteur van het onlangs verfilmde boek 'The shadow world, inside the global arms trade', zei eerder in een interview: “Er wordt nu veel meer geschreven over wapenhandel in veel meer landen dan in de voorgaande zestien jaar dat ik actief ben. Vooral in Europa is er meer protest en zijn er meer directe acties. (...) Steeds meer mensen zijn zich bewust van het probleem. Steeds meer mensen schieten ook in actie. Ik denk dat dat een enorme overwinning is.”

Bram: Vredesactie heeft van bij de start van de campagne ikstopwapenhandel.eu geïnvesteerd in een Europese aanpak. Met het European Netwerk Against Arms Trade (ENAAT) heeft de campagne ook een Europese stem. Binnen dit netwerk werken we samen met organisaties uit Nederland, Italië, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk,... Elk benaderen we onze Europese parlementsleden met dezelfde politieke nota's. We organiseerden bijvoorbeeld een mailactie vlak voor de stemming van het Europees parlement over een wapenembargo tegen Saoedi-Arabië. De actie miste haar effect niet: op enkele dagen tijd reageerden 750.000 mensen. "Uw mail via Vredesactie heeft duidelijk haar werk gedaan", antwoordde Europarlementslid Bart Staes. Het Europese parlement stemde voor een embargo. Dat geeft moed.

Of nog een voorbeeld, via de wet op openbaarheid van bestuur vroegen we inzage in de contacten van het Europees Defensie Agenstchap met de defensie-industrie. Het EDA weigerde te antwoorden. De ombudsman van de EU neemt nu de zaak ter harte en voert een onderzoek. Zij heeft het EDA gevorderd en verplicht hen om ons te antwoorden. Dat lijken kleine dingen, maar het verplicht het EDA om rekening te houden met ons. Dan weet je dat we een verschil kunnen maken.

Wat zijn de plannen voor de komende maanden?

Katelijne: Op Europees niveau breken er, zoals Bram al zei, cruciale tijden aan (zie kader). We gaan proberen om op verschillende momenten in te breken in de politieke discussie. We publiceren binnenkort een rapport over hoe de wapenindustrie heeft gelobbyd voor Europese subsidies. We halen de wapenlobby uit de comfortabele schaduw waarin ze gewoonlijk opereren. In ons lobbyrapport zal iedereen zwart op wit kunnen lezen hoe het beleid in Brussel wordt gemaakt.
We gaan ook op zoek naar medestanders in de academische wereld: onderzoekers die het militair onderzoeksprogramma net als ons geen goed idee vinden. We werken samen met andere Europese groepen en verenigen de stemmen van kritische onderzoekers op een website.

En last but not least: op donderdag 9 november voeren we actie in de Europees wijk in Brussel. Met sirenes, toeters en bellen zorgen we ervoor dat onze stem die van de wapenlobby overstemt. Een wake-up call om onze Europarlementsleden wakker te schudden. Want zij kunnen en moeten het waanzinnige plan om de wapenindustrie te financieren tegenhouden.

Op de Europese agenda dit najaar: Militarisering

40 miljard euro. Dat is het bedrag dat de Europese Unie de komende tien jaar wil spenderen aan onderzoek en de aankoop van nieuwe wapentechnologie. De Commissie wil hiervoor een heus Europees Defensie Fonds oprichten.

Dat geld komt vooral de wapenindustrie ten goede. Europees Commissaris voor industrie, Bienkowska, windt er alvast geen doekjes om. In september 2016 tweette ze “goed nieuws voor de defensie industrie: nieuw Europees Defensie Fonds voor het einde van het jaar!”.

Het Europees Defensie Fonds bestaat uit twee onderdelen. Het eerste is een militair onderzoeksprogramma. Tot 2020 loopt een voorbereidend onderzoeksprogramma, de Preparatory Action, ter waarde van 90 miljoen euro. Dat is maar een eerste stap. Op termijn moet dit uitmonden in een grootschalig militair onderzoeksprogramma van 500 miljoen euro per jaar. De Commissie wil daarmee controversiële technologieën zoals drones en killer robots onderzoeken.

Vanuit het tweede onderdeel wordt gefocust op de gezamenlijke ontwikkeling en aankoop van wapens. Het zogenaamd Ontwikkelingsprogramma voor de defensie industrie zou al vanaf 2019 in werking treden met een budget van 2,5 miljard euro. Ook dat is maar een voorproefje. Vanaf 2021 zou het gaan over 5 miljard per jaar.

Dit tweede onderdeel wordt voor het grootste deel gefinancierd door de lidstaten, plus een bijdrage van de Europese Unie. De bijdragen die de lidstaten maken, worden afgehouden van de begrotingstekorten. Met andere woorden, lidstaten moeten besparen op sociale voorzieningen, onderwijs, justitie en gezondheidszorg om de EU begrotingsnormen te halen. Maar de miljarden die worden uitgegeven aan nieuwe wapensystemen worden niet meegeteld bij de strenge Europese begrotingscontrole.

Het is nog niet te laat. Het komende jaar zal er hierover onderhandeld en gestemd worden in het Europees Parlement. Al 140.000 mensen ondertekenden een petitie op de website wemove.eu tegen de EU plannen. Gedurende de komende maanden kunnen we hier nog een stokje voor steken. Tijd om in actie te schieten!

Dit interview verscheen in het septembernummer van de driemaandelijkse actiekrant van Vredesactie. Ontvangt u onze actiekrant of e-zine nog niet? Schrijf hier gratis in