Defensie reageert op onze vraag, transparantie blijft onvoldoende

Jullie stuurden op enkele dagen tijd een paar honderd mails naar defensie, waarvoor dank. We kregen gisteren een antwoord van de minister, dat kun je hier terugvinden. Daarop schreven we hem onderstaande brief:

 

Geachte Minister Vandeput,

Hartelijk dank voor uw reactie op onze politieke nota 'Militaire interventies? Aanbevelingen voor parlementaire en publieke controle'.

Naar aanleiding van uw reactie wil ik graag enkele zaken verduidelijken.

De e-mail actie, die u een email spam-actie noemt, waarmee mensen u om meer informatie vragen over de militaire operaties die België uitvoert, is er niet gekomen naar aanleiding van onze politieke nota. De bedoeling is ook niet om u te irriteren. De mails zijn een reactie op de uitspraak van uw woordvoerster in de Knack van 8 februari: 'Waar onze militaire acties juist plaatsvinden, daarvan ligt de Belgische bevolking niet wakker' stelt ze in het stuk. Gevraagd naar transparantie over Belgische operaties stelde defensie wel vaker dat er geen interesse zou zijn bij de Belgische bevolking. In 2015 in een bevraging door Transparerency International in 2015, en in een gesprek met Airwars stelt Generaal Vansina iets gelijkaardigs: ‘Het is waarschijnlijk de aard van de Belgen dat ze niet elke dag data over deze oorlog willen checken’. Deze mailactie heeft de bedoeling om die aanname recht te zetten, er is niet alleen interesse bij de bevolking, er is vraag naar veel meer informatie.

Natuurlijk is het niet slim om operationele details over militaire missies op het internet te zetten. Uiteraard moet alles in het werk gesteld worden om de veiligheid van piloten en hun familie te waarborgen. Maar er is een groot verschil tussen gezonde voorzorgsmaatregelen en radiostilte. U beaamt dat beslissingen over transparantie en communicatie behoren tot de nationale soevereiniteit en dat andere coalitiegenoten transparanter zijn. Wij dringen aan op meer Belgische transparantie. België kan ongetwijfeld te rade gaan bij transparantere coalitiepartners zoals Canada om de afwegingen te maken die met zo'n transparantiepolitiek gepaard gaan.

U spreekt van een comprehensive approach waarin defensie slechts één van de spelers is. Dat is erg belangrijk, want elk conflict moet uiteindelijk politiek opgelost worden. Ook hierover pleiten wij voor een grotere transparantie. De operaties in Afghanistan en Libië waren geen succes. Om te leren van fouten uit het verleden en te vermijden dat ze herhaald worden is het van belang de doelstelling en timing van de operatie op de voet te volgen en regelmatig te evalueren. Kunt u documenten ter beschikking stellen die een overzicht geven van die comprehensive approach?

U overweegt een periodieke briefing te geven. Dat zou een belangrijke stap in de goede richting zijn. We leven in een nieuwe realiteit. De grote beschikbaarheid van open source informatie geeft ons een beter zicht op een oorlog en maakt terreinonderzoek door organisaties als Airwars, the Syrian Network for Human Rights, the Violations Documentation Centre en the Syrian Observatory for Human Rights mogelijk. Voorlopig heeft Defensie geen stem in die nieuwe informatie omgeving. Dat is niet alleen een probleem omdat het gebrek aan informatie en gegevens een degelijk maatschappelijk debat verhinderd, het heeft ook strategische nadelen. IS is een erg actieve communicator, stilte is niet het beste antwoord.

Het spreekt voor zich dat de Belgische luchtmacht zich inzet om burgerslachtoffers te vermijden. Maar de Belgische F-16s vechten mee in een complexe oorlog, in een druk bevlogen luchtruim. De strijd verplaatst zich bovendien naar de steden, waar het steeds moeilijker wordt om te voorkomen dat burgers gedood of gewond raken bij bombardementen. De bommen die België dropt mogen dan Guided Bomb Units zijn, het blijven bommen van tussen de 230 en 1000 kg die enorme schade aanrichten. Statistisch gezien lijkt het onwaarschijnlijk dat er daarbij nooit burgerslachtoffers vallen. Cijfers van CENTCOM en de VN over de oorlog in Afghanistan geven aan dat er voor elke 7 a 10 gedropte bommen gemiddeld 1 burgerdode valt.

U spreekt van grondige procedures en afspraken die moeten voorkomen dat er burgerslachtoffers vallen. Kunt u meer informatie ter beschikking stellen over deze procedures en afspraken? Wat ontbreekt in dit plaatje is de controle na afloop van de wapeninzet. Kunt u meer informatie ter beschikking stellen over de procedures voor deze controle en de resultaten ervan?

Over deze controle een toevoeging: de verplichting onder het internationaal recht waarnaar we verwijzen in de politieke nota slaat op de controle op burgerslachtoffers, wanneer er een vermoeden bestaat van welke bron dan ook. Ik verwijs hiervoor naar de Speciale VN Rapporteur Ben Emmerson:

'58. The Special Rapporteur recalls that, in any case in which civilians have been, or appeared to have been, killed, the State responsible is under an obligation to conduct a prompt, independent and impartial fact-finding inquiry and to provide a detailed public explanation. This obligation is triggered whenever there is a plausible indication from any source that civilian casualties have been sustained, including where the facts are unclear or the information partial or circumstantial, and whether civilian casualties were anticipated or not.'

In juni 2016 ontving Vredesactie als antwoord op een vraag om openbaarheid van bestuur enkele wekelijkse rapporten van de buitenlandse operaties van Defensie in 2014. De documenten geven een fragmentarisch overzicht van de eerste 10 weken van Operation Desert Falcon. Hieruit blijkt dat Belgische F-16's deelnamen aan luchtaanvallen in Irak, op 26 oktober en 17 november 2014. Onderzoek van de onderzoeksgroep Airwars leert dat er op die twee dagen 23 tot 36 burgers omkwamen bij luchtaanvallen van de coalitie nabij Mosoel in Irak. Zolang de er geen volledige informatie ter beschikking is over de Belgische activiteiten op die dagen is het onmogelijk om Belgische betrokkenheid uit te sluiten.

Voor de methodologie van Airwars verwijs ik naar hun website: https://airwars.org/methodology-new-draft/

Ik hoop van harte dat Defensie werk maakt van meer transparantie. Een paar honderd mensen stuurde u intussen een mail met de vraag om meer informatie. Onderaan lijst ik de zaken op waarover we graag meer informatie hadden gehad.

Met vriendelijke groeten

Vredesactie

 

Voor meer informatie contacteer: lene@vredesactie.be

 

Graag hadden wij de volgende informatie ontvangen:

  1. Documenten die een overzicht geven van de comprehensive approach waarbinnen de operatie in Irak en Syrië wordt uitgevoerd, met inbegrip van de doelstellingen, de timing en de tussentijdse evaluaties.

  2. Documenten die een overzicht geven van de comprehensive approach waarbinnen de operatie in Afghanistan en Libië werd uitgevoerd, met inbegrip van de doelstellingen, de timing en de tussentijdse en afrondende evaluaties.

  3. Alle documenten met betrekking tot de procedures die defensie volgt om burgerslachtoffers te voorkomen, voor een bombardement. Dit in het kader van Operation Desert Falcon in Irak en Syrië voor de periode van oktober 2014 tot nu.

  4. Alle documenten met betrekking tot de procedures die defensie volgt om te controleren of er burgerslachtoffers zijn gevallen ten gevolge van Belgische wapeninzet. Dit in het kader van Operation Desert Falcon in Irak en Syrië voor de periode van oktober 2014 tot nu.

  5. Alle documenten die een overzicht geven van de Belgische wapeninzet in het kader van Operation Desert Falcon in Irak en Syrië, met inbegrip van de datum, het tijdstip en de locatie. Voor de periode van oktober 2014 tot nu.

  6. Alle documenten met betrekking tot de controle op burgerslachtoffers ten gevolge van Belgische wapeninzet in het kader van Operation Desert Falcon in Irak en Syrië voor de periode van oktober 2014 tot nu.

  7. Alle documenten met betrekking tot de controle op burgerslachtoffers ten gevolge van Belgische wapeninzet op 26 oktober en 17 november 2014 in het kader van Operation Desert Falcon in Irak en Syrië.

  8. Alle documenten die een overzicht geven van het type munitie dat België gebruikt in het kader van Operation Desert Falcon in Irak en Syrië voor de periode van oktober 2014 tot nu. Met vermelding van de datum, het tijdstip en de locatie dat de munitie werd ingezet.

  9. Alle documenten die een overzicht geven van de doelwitten van Belgische acties in het kader van Operation Desert Falcon in Irak en Syrië voor de periode van oktober 2014 tot nu. Met vermelding van de datum, het tijdstip en de locatie dat het doelwit gebombardeerd werd.

  10. Alle documenten die een overzicht geven van type missie uitgevoerd door het Belgisch leger in het kader van Operation Desert Falcon in Irak en Syrië. Met inbegrip van de datum, het tijdstip en de locatie. Voor de periode van oktober 2014 tot nu.