Het Vlaams Netwerk Lichte Wapens en het Forum voor Vredesactie laken het gebrek aan transparantie in het Belgisch wapenrapport over het jaar 2001
24 juli 2002 - Persbericht - Gezamenlijke persmededeling van het Vlaams Netwerk Lichte Wapens (leden: Amnesty International Vlaanderen, Pax Christi Vlaanderen, Vrede) en van het Forum voor Vredesactie
Bij het verschijnen van het verslag over in- en uitvoer van wapens in 2001 wensen het Vlaams Netwerk Lichte Wapens en het Forum voor Vredesactie enkele fundamentele bedenkingen te uiten over de aard van de informatie die dit rapport bevat. Alhoewel de transparantie in de loop der jaren toenam, merken we dit jaar geen vooruitgang t.o.v. vorig jaar. Met de gegevens die in het jaarrapport staan kunnen noch het parlement, noch de niet-gouvernementele organisaties een terdege controle uitoefenen op het wapenexportbeleid van de regering.
Vooraf wensen we op te merken dat mogelijke wapenexporten nog steeds niet vooraf bekend gemaakt worden. Er is dus geen mogelijkheid om parlementair of particulier onderzoek te verrichten en te reageren tegen bepaalde wapenexporten voordat deze exporten daadwerkelijk plaatsvinden. Transparantie vooraf zou burgers en parlementairen toelaten de overheid te helpen om wapenexporten te voorkomen naar gevoelige conflictzones of naar bestemmingen waar er een ernstig risico bestaat dat zij zullen gebruikt worden bij mensenrechtenschendingen. Dit is zeker niet onmogelijk: In Zweden en in de VS bestaan er permanente parlementaire comité's die vooraf de exportlicenties onderzoeken. In Zweden heeft de overheid naar verluid nog nooit een vergunning toegekend waar een meerderheid van de leden van dit parlementair comité tegen gekant was.
Maar ook achteraf blijken we niet in staat een serieuze controle uit te voeren. In het jaarrapport ontbreken immers essentiële elementen:
1. Er wordt nog steeds geen lijst gepubliceerd van welke soorten wapens naar welke landen gaan!
We krijgen slechts cijfers van toegekende vergunningen, verdeeld over enkele zeer brede categorieën, per land, maar zonder dat we precies te weten komen over welk soort wapens het gaat. Graag hadden we bijvoorbeeld geweten welk soort wapens België vorig jaar liet uitvoeren naar Israël of de Palestijnse Gebieden?
Als argument wordt de wet op de statistiek gebruikt. Deze wet zou niet toelaten om statistische gegevens publiek te maken wanneer, ingevolge het beperkt aantal aangevers, de onthulling van individuele toestanden mogelijk is. Een wetswijziging zou dit euvel kunnen verhelpen. Een wetsvoorstel ter zake werd reeds verschillende maken ingediend, maar werd nog niet besproken.
De bovengenoemde organisaties vragen om dringend werk te maken van een dergelijke wetswijziging. Het bedrijfsgeheim kan voor ons niet voor wapens gelden. De overheid moet er mee rekening houden dat de uitvoer van wapens diepgaande gevolgen kan hebben: op het vlak van de mensenrechten, op humanitair vlak,.... Wij vinden daarom dat de burgers moeten kunnen weten wat de overheid vergunt in haar naam, om op die manier de export te controleren. We wensen er op te wijzen dat een land als de VS in haar jaarlijks rapport wel informatie geeft over het soort wapens dat uitgevoerd wordt naar een welbepaald land.
2. Het wapenrapport geeft geen informatie over zogenaamde “dual use” wapenexporten.
Een hele reeks producten die onder de wapenwet vallen (radars, radio-apparatuur, communicatie-apparatuur, optische apparatuur, enz. voor militair gebruik) worden onder een productcode opgetekend die ook gebruikt wordt voor niet-militair materieel.
Dit heeft tot gevolg dat de gegevens in het jaarrapport slechts betrekking hebben op rubrieken uit de uitvoerstatistieken die slaan op wapens en munitie in enge zin. De cijfers over de uitvoer in alle categorieën militair materieel die onder de wet van 1991 vallen liggen in werkelijkheid dus hoger.
Een voorbeeld: beeldschermen van BARCO die ontworpen zijn voor militair gebruik (AQAP certificaten) werden in 2001 uitgevoerd naar Israël. De gegevens hieromtrent werden niet opgenomen in het rapport.
Ook hier wensen we meer transparantie. De enige mogelijkheid op dit moment bestaat erin de volledige lijst van vergunde exporten openbaar te maken. De Nederlandse vredesbeweging kreeg in 2001 via de wet op de openbaarheid van bestuur zo'n volledige lijst (zie bijlage 1). Elders kan het dus, waarom in ons land niet?
3. Het wapenrapport geeft geen informatie over de eindgebruikers
Het rapport vermeldt niet gedetailleerd wie de eindgebruiker is van de wapenexporten: de luchtmacht, een speciale interventie-eenheid, de veiligheidsdiensten, een particuliere organisatie,…
Ook voor de uitvoer van hoogtechnologische bouwstenen voor wapensystemen wensen we de eindgebruiker van de wapensystemen te kennen. De Barco-beeldschermen waarover we het eerder hadden bleken verder uitgevoerd te worden naar Venezuela. Wist de Belgische overheid dat?
4. Er worden geen gegevens verstrekt over de wapenproductie onder licentie
Door het licentiesysteem kan een bedrijf de nationale wetgeving op de controle van de wapenexport omzeilen. België verliest bij voorbeeld zijn greep op de export vanuit landen die wapens produceren met Belgische technologie. FN heeft licenties verkocht aan Nigeria, Zuid-Afrika, Argentinië, Brazilië, Venezuela, Singapore, … Dergelijke gegevens kunnen we echter niet terugvinden in het jaarrapport: geen gegevens over toegekende licenties voor wapenproductie onder licentie, noch over de details ervan.
(Uitgebreider informatie over dit onderwerp is beschikbaar in het eindrapport van een onderzoeksproject van het Vlaams Netwerk Lichte Wapens: Licensed Production of Arms, Hilde Herssens, University of Antwerp, Institute of Development Policy & Management, 2002. Project financed by the Belgian Ministery of Foreign Affairs, Foreign Trade and International Cooperation)
