Aanpassing wapenwet maat voor niets!

9 oktober 2002 - Persbericht - Forum voor Vredesactie

Omwille van het Nepal schandaal kondigt de regering vandaag een verstrenging aan van de Belgische wapenwet. Onze essentiële eisen van parlementaire en publieke controle worden echter niet weerhouden. De nieuwe wet is volgens ons niet meer dan een schaamlapje.

Het basisprobleem met de huidige wet is dat deze niet toegepast wordt en vooral niet controleerbaar is. Enkele voorbeelden uit het wapen-jaarrapport van 2001.

België verleende in 2001 twee vergunningen voor lichte wapens aan de Salvadoraanse overheid. Over wat voor soort lichte wapens het gaat weten we niet. Nochtans is El Salvador volgens rapporten van Amnesty International (Annual Report 2001) en Human Rights Watch (world report 2001) een staat met ernstige en systematische mensenrechtenschendingen. Volgens artikel 4 van de Belgische wapenwet moet zo’n aanvraag verworpen worden. De exportlicentie is echter ondertussen verleend, en de export heeft vermoedelijk reeds lang plaatsgehad. Parlementaire en publiekscontrole bestaat hier uit een vodje papier met nietszeggende statistische gegevens.

België gaf 2 exportlicenties aan Algerije. Eén voor de industrie en één voor de overheid, samen voor een waarde van meer dan 1 miljoen Euro. Over welke wapens het gaat staat in het jaarlijks verslag geen gegevens. Nochtans is Algerije een staat met ernstige en systematische mensenrechtenschendingen volgens Amnesty International (Annual Report 2001) en Human Rights Watch (world report 2001). Zelfs in het European Union Annual Report on Human Rights 2001 wordt Algerije vermeld als een staat met ernstige mensenrechtenschendingen. Iedereen weet dat hier een gewapend conflict met hoge intensiteit plaatsvindt. Volgens artikel 4 van de Belgische wapenwet moet zo’n aanvraag verworpen worden. Ook hier is parlementaire controle vijgen na Pasen. Bovendien zijn we zeer benieuwd waarom we niet mogen weten wat voor soort wapens naar Algerije uitgevoerd werden.

De huidige wapenwet is ook niet in overéénstemming te brengen met exportlicenties voor Bangladesh, Colombia, Kameroen, Democratische Republiek Congo, Egypte, Indonesië, Israël, Jamaica, Kenia, Maleisië, Nigeria, Fillipijnen, … Toch werden er naar al deze landen exportvergunningen goedgekeurd. Over welke wapens het hier gaat, daar heeft het parlement en het publiek het raden naar.


Een verstrenging van de criteria voor uitvoer zoals de regering vandaag aankondigt verandert spijtig genoeg niets aan de controleerbaarheid van de wapenuitvoer. Wat vandaag kan – de wapenwet massaal negeren - zal in de toekomst nog gebeuren.

Om de wet controleerbaar te maken moeten de vergunningen publiek zijn. Deze vergunningen hebben niet enkel een privaat belang. Wapenexport is juist aan vergunningen onderhevig omdat het een publiek belang heeft. Het bedrijfsgeheim kan voor ons niet voor wapens gelden. De overheid moet er mee rekening houden dat de uitvoer van wapens diepgaande gevolgen kan hebben: op het vlak van de mensenrechten, op humanitair vlak,.... Wij vinden daarom dat de burgers moeten kunnen weten wat de overheid vergunt in haar naam, om op die manier de export te controleren.

Zo’n transparantie is zeker niet onmogelijk: Een eerste stap in de goede richting zou een parlementair comité zijn. Zelfs in de VS bestaat er een permanent parlementair comité' dat vooraf de exportlicenties onderzoekt, weliswaar niet onder ideale omstandigheden. Het Congres slaagde er immers geen enkele keer in om een wapenverkoop te verhinderen. In Zweden daarentegen heeft de overheid naar verluid nog nooit een vergunning toegekend waar een meerderheid van de leden van het Zweeds parlementair comité tegen gekant was.

Opdat de wapenwet zou toegepast worden, moeten overtredingen ook aangevochten kunnen worden. Vzw’s die een algemeen of collectief belang nastreven – zoals de vredesbeweging en de derde wereldbeweging – moeten de mogelijkheid krijgen wapenexportlicenties juridisch aan te vechten. Op dit moment duikt echter het probleem op dat een vordering van dergelijke verenigingen maar al te vaak onontvankelijk verklaard wordt omdat geen belang kan aangetoond worden. In het Belgisch rechtssysteem wordt immers een zeer enge interpretatie van het begrip "belang" gehanteerd, welke er op neerkomt dat men moet kunnen aantonen dat er een "persoonlijk" en "rechtsreeks" nadeel is. Bij de aantasting van een algemeen of collectief belang is dit natuurlijk niet mogelijk. Dit geldt zowel voor procedures bij gewone rechtbanken, voor de burgerlijke partijstelling bij strafrechtbanken als voor het procedures (zeker in kortgeding) bij de raad van state.